Przyczyny niedoboru witaminy D

nidobory witaminy d3 - vitrumd3.pl

Nawet 90% Polaków może mieć niedobory witaminy D w organizmie, co stwarza zwiększone ryzyko rozwoju wielu chorób i problemów zdrowotnych. W poniższym materiale dowiesz się, jakie są przyczyny niedoboru witaminy D i jak można je niwelować.

Źródła witaminy D

Pragnąc zrozumieć przyczyny niedoborów składników odżywczych, należy najpierw poznać źródła oraz mechanizmy dostarczania owych składników do organizmu. Witamina D to w rzeczywistości dwa związki o podobnym działaniu. Pierwszym z nich jest witamina D2 (ergokalcyferol), która występuje w roślinach i grzybach (głównie drożdżach), ale jej wchłanianie przez organizm jest ograniczone. Drugi związek to witamina D3 (cholekalcyferol) – występuje w organizmach zwierzęcych i jest wytwarzana przez ludzki organizm w wyniku syntezy skórnej pod wpływem promieniowania słonecznego (UV-B; 290–315 nm) z 7-dehydrocholesterolu[1]. Witamina D2 i D3 ulega przekształceniu w aktywny biologicznie kalcytriol.

Najważniejszym źródłem witaminy D jest słońce. Może ono zapewnić nawet 90% witaminy D naszemu organizmowi. Z dużym prawdopodobieństwem można podejrzewać jej niski poziom, jeśli spędza się niewiele czasu poza budynkami zarówno w okresie zimowym jak i letnim.

Synteza witaminy D w skórze wymaga ekspozycji na słońce: (wszystkie czynnki spełnione jednocześnie)
2-3 razy w tygodniu 18% ciała (całe ręce i nogi)
bez filtrów słonecznych przez 15 minut
między godziną 10:00 a 15:00 przy bezchmurnym niebie

 

Prawie każdy z nas ma niedobory witaminy D

Przy normalnej diecie, bez stosowania suplementów i produktów o zwiększonej zawartości witaminy D, do organizmu dostarczane jest mniej niż 10% dziennego zapotrzebowania[2]. Reszta powinna być uzupełniona poprzez syntezę skórną. Jest to proces, podczas którego pod wpływem promieniowania UV, na skórze dochodzi do wchłaniania fotonów przez zawarty w epidermie 7-dehydrocholesterol, pod wpływem energii słonecznej związek ten przekształca się do prewitaminy D, która następnie zmieniana jest na witaminę D3 i wchłaniana od krwi.[1] Aby jednak mogło do tego dojść, wymagana jest codzienna, przynajmniej 15-minutowa ekspozycja na słońce 18% powierzchni ciała. Ze względu na umiarkowany klimat, w jakim żyjemy i brak odpowiedniego nasłonecznienia, w Polsce synteza skórna efektywna jest tylko przez kilka godzin dziennie w miesiącach, w których słońce najmocniej operuje, a niebo nie jest zachmurzone.

Efektywność syntezy skórnej jest zależna od wielu czynników: szerokości geograficznej, pory roku, pory dnia, pokrywy chmur itp. Stosowanie kremów z filtrem podczas opalania może ograniczyć skuteczność procesu nawet o 99%.

Przyczyny niedoborów witaminy D3[1]

  • Obniżona synteza skórna – proces syntezy może zostać ograniczony lub całkowicie zablokowany przez wiele czynników:
    • stosowanie filtrów ochronnych podczas opalania – stosowanie filtrów słonecznych w wielu kremach i balsamach oraz odzieży przeciwsłonecznej. Stosowanie filtrów z faktorem SPF 15 może blokować endogenną syntezę witaminy D nawet do 99%.  
    • pigmentację skóry (UV-B pochłaniane są przez melaninę);
    • w procesach starzenia następuje obniżenie poziomu 7-dehydrocholesterolu w skórze, co powoduje mniejszą wydajność procesu;
    • warunki geograficzne: pora roku, szerokość geograficzna, pora dnia. Polska znajduje się między 49-54 równoleżnikiem na półkuli północnej. W okresie od października do marca słońce nie znajduje się odpowiednio wysoko na niebie, aby mogła do nas dotrzeć potrzebna ilość promieni UVB o długości fali 290 do 315 nm, które powodują wytwarzanie witaminy D w skórze. Ponadto nawet w okresie letnim stosunkowo mało jest dni słonecznych, a zachmurzenie także hamuje promienie UVB.
  • Obniżenie biodostępności – otyłość, a także choroby takie jak mukowiscydoza, celiakia, choroba Whipple’a, choroba Crohna powodują upośledzenie wchłaniania cholekalcyferolu. osoby otyłe potrzebują większą ilość witaminy D, ponieważ witamina D (jej nieaktywna forma) odkłada się w tkance tłuszczowej. Z wiekiem zmniejsza się zdolność skóry do syntezy witaminy D. Po 65 roku życia synteza skóra jest zredukowana.
  • Przyspieszony katabolizm witaminy D spowodowany przez leczenie przeciwpadaczkowe, terapię AIDS, glukokortykosteroidoterapię itp.
  • Obniżona synteza 25(OH)D związana z upośledzeniem funkcji wątroby.
  • Choroby nerek – zespół nerczycowy oraz przewlekła niewydolność nerek.
  • Choroby genetyczne – krzywica typu I, II i III, krzywice hipofosfatemiczne.
  • Styl życia – coraz mniej przebywamy na świeżym powietrzu. W związku z tym organizm wielu osób nawet w miesiącach intensywnego nasłonecznienia nie jest odpowiednio zaopatrzonych w witaminę D.
  • Dieta – bardzo trudne jest pokrycie zapotrzebowania na witaminę D w przyjmowanym pokarmie. Najbogatszym źródłem witaminy D w pożywieniu są tłuste morskie ryby. Aby dostarczyć w ten sposób 1000 j.m. witaminy D, należałoby codziennie spożyć ok. 660 g makreli lub np. 100 g węgorza.
  • Leki – niektóre leki (np. leki steroidowe) zmniejszają poziom witaminy D. Ich długotrwałe stosowanie prowadzi do przewlekłego niskiego poziomu witaminy D.

 

Kiedy należy oznaczyć poziom 25(OH)D?

Niedobory witaminy D mogą mieć przykre, długofalowe konsekwencje zdrowotne. Poziom 25(OH)D warto oznaczyć w przypadku podejrzenia niedoborów związanych z: błędnym żywieniem, stylem życia i grupą ryzyka; a także w przebiegu chorób takich jak: zespół nerczycowy, podejrzenie krzywicy, choroby wątroby, a także podczas leczenia przeciwpadaczkowego, immunosupresyjnego czy glukokortykosteroidoterapii.  

 

Źródła:

  1. Standardy medyczne/pediatria 2009, Nowe spojrzenie na suplementację witaminą D; praca zbiorowa
  2. Polskie Towarzystwo Ginekologiczne, Suplementacja witaminy D w położnictwie i ginekologii, Pełne rekomendacje PTG, praca zbiorowa
  3. Dieta.mp.pl, Ponad 90% Polaków ma niedobory witaminy D, https://dieta.mp.pl/aktualnosci/97228,ponad-90-polakow-ma-niedobory-witaminy-d